Tenvin, Sakin Nûn ve Sakin Mîm

Kısaca

Tenvin ve sakin nûn, sonraki harfe göre dört hükme tâbidir: izhar, idgam, iklab, ihfa. Sakin mîmin ise üç hükmü vardır: ihfa-i şefevî, idgam-ı misleyn, izhar-ı şefevî. Tecvidin hemen her sınavda sorulan çekirdeğidir; sorular ya harf grubunu kurala eşleştirmeyi ya da verilen ayet/terkipte hangi kuralın bulunup bulunmadığını sorar. 2018–2024 arasında bu konudan 9 soru çıkmıştır. İdgam çeşitlerinin genel teorisi (misleyn, mütecaniseyn, mütekaribeyn, şemsiyye) İdgam konusundadır.

Sınavda en çok sorulanlar

• Hem ihfa hem dudak izharı bulunan terkip: "in kuntüm – lekum dînükum" (nûn+kef ihfa; sakin mîm+dal izhar-ı şefevî). Birinci grupta "alîmen hakîmen" izhar-ı halkî, "termîhim bi-hicâra" ihfa-i şefevîdir. 2023 ÖABT-İHL
• Sakin nûn/tenvinin mîme çevrilip gunneyle okunması iklabtır (şart: be harfi). 2019 ÖABT-İHL
• İklab örneği: سَمِيعٌ بَصِيرٌ (tenvin+be). Karşılaştır: tenvinden sonra lâm ya da ra gelirse gunnesiz idgam, boğaz harfi gelirse izhar olur. 2019 MBSTS
• Sakin mîm+dal → izhar (şefevî); sakin lâm+ra → idgam; sakin nûn+kaf → ihfa. 2019 ÖABT-DKAB
• Kevser Sûresi'nde ihfa bulunmaz; kalkale, medd-i munfasıl ve izhar vardır. 2020 ÖABT-DKAB
• Sakin nûn gerektiren kurallar: izhar, idgam-ı meal gunne, iklab; medd-i lîn nûnla ilgisizdir. 2018 MBSTS
• Bakara 2/255 verilen kısımda iklab bulunmaz. çıkmış soru
• Tenvin/sakin nûna ihtiyaç duymayan kural: ihfa-i şefevî (sakin mîm kuralı). 2022 ÖABT-İHL
• Nûn+be → iklab; mîm+be → ihfa-i şefevî; sakin be+mîm → idgam-ı mütecaniseyn. 2024 DHBT

Konu anlatımı

Tenvin ve sakin nûn

• Tenvin: İsimlerin sonunda iki üstün, iki esre, iki ötre ile gösterilen, yazıda harf olarak bulunmayan, telaffuzda sakin nûn olan sestir. Vakıfta düşer. Hükümleri sakin nûnla aynıdır.
• Sakin nûn: Cezimli nûndur; kelimenin ortasında veya sonunda, isim/fiil/harflerde bulunur, vasılda da vakıfta da yazı ve okunuşta sabittir.
• Dört hükmün harf grupları:

Toplam 6+4+2+1+15 = 28 harf (hemze dahil). 2019 ÖABT-DKAB · 2019 ÖABT-İHL · 2022 ÖABT-DKAB

İzhar

İzhar "açıklamak"; her harfi gunnesiz, kendi mahrecinden, nûnu belirgin çıkarmaktır. Altı gırtlak harfinden önce yapıldığı için izhar-ı halkî denir. Örnek: عَلِيمًا حَكِيمًا (tenvin+ha), مِنْهُ (nûn+ha). 2018 MBSTS · 2023 ÖABT-İHL İzhar kuralının dışında iki izhar daha vardır:

• Aynı kelimede sakin nûndan sonra vâv veya yâ: izhar-ı mutlak (دُنْيَا، بُنْيَانٌ، قِنْوَانٌ، صِنْوَانٌ). Burada idgam yapılırsa kelime şeddeli bir başka kelimeye benzeyeceği için aslı korunur. 2022 ÖABT-DKAB
• Sakin mîmden sonra mîm ve be dışında bir harf: izhar-ı şefevî (aşağıda).

İdgam (tenvin ve sakin nûn)

• Maa'l-gunne: Tenvin/sakin nûndan sonra ي ن م و gelirse nûn kaybolur, sonraki harf şeddelenir ve gunne korunur (nâkıs idgam). Örnek: مَنْ يَعْمَلْ، شَرًّا يَرَهُ. 2019 MBSTS · 2024 ÖABT-DKAB Gunne kaldığı için bu idgam kâmil değil nâkıs idgamdır.
• Bila gunne: Lâm ve ra'dan önce nûn ve gunne tamamen kaybolur (kâmil idgam): غَفُورٌ رَحِيمٌ → "ğafûrur-rahîm"; مِنْ رَبِّهِمْ. 2019 MBSTS · 2023 MBSTS
• Şartı: Nûn ile idgam harfi ayrı kelimelerde olmalıdır; aynı kelimede ise izhar-ı mutlaktır.
• Hafs özelliği: Yâsîn ve Kalem başındaki "Yâ-sîn / Nûn" harf adlarındaki nûn vâv'a vasılda idgam edilmez (izhar).

İklab

Tenvin/sakin nûndan sonra be gelirse nûn mîme çevrilir, dudaklar hafifçe birleştirilerek gunneyle gizlenerek okunur. İdgam ve şedde yoktur, gunne vardır; süre yaklaşık bir elif kadardır. Örnek: سَمِيعٌ بَصِيرٌ → "semîum basîr". 2019 MBSTS · 2019 ÖABT-İHL · 2024 DHBT

Dikkat: İklab sırasında mîmin ihfası dudak ihfasıdır; ama kural adı iklabtır. Türkiye'de uygulama izharlı, Arap dünyasında ihfalı okunur; sınav terminolojisi "iklab" der.

İhfa

İhfa "gizlemek"; harfi izhar ile idgam arasında, şeddesiz fakat gunneli okumaktır. On beş harften biri tenvin/sakin nûndan sonra gelince yapılır; nûn tam çıkmaz, dil mahrece yaklaşır ama değmez; bir elif kadar gunne yapılır. Örnek: إِنْ كُنْتُمْ، فَتْحٌ قَرِيبٌ (tenvin+kaf). 2019 ÖABT-DKAB · 2023 ÖABT-İHL

• İhfa-i ehass: İhfa harfi tenvinden veya kelime sonundaki nûndan sonra; yalnız vasılda ihfa olur.
• İhfa-i a'am: İhfa harfi kelime ortasındaki sakin nûndan sonra; vasılda ve vakıfta ihfa olur.
• Kıraat farkı: Ebû Ca'fer ayn ve gayn'da da ihfa yapar; diğerleri izhar. 2020 ÖABT-DKAB

Sakin mîmin hükümleri

Sakin mîmden sonra vâv veya fe gelirse izhar dikkatle yapılır (yaygın ders uyarısı: mîm ihfa edilmemelidir). Sakin mîm üzerinde vakfedilirse gunneli izhar olur. 2019 ÖABT-DKAB · 2022 ÖABT-İHL · 2024 DHBT · 2024 MBSTS

Dikkat: Sakin mîm kuralları (ihfa-i şefevî dahil) nûn gerektirmez; sınav bunu "tenvin veya sakin nûna ihtiyaç duyulmayan kural" diye sorar. 2022 ÖABT-İHL

Gunne

Gunne, nûn ve mîmin özelliği olan genizden gelen, yaklaşık bir elif süren seslenmedir; şeddeli nûn/mîmde de uygulanır. Gunneli kurallar: idgam maa'l-gunne, iklab, ihfa, ihfa-i şefevî, idgam-ı misleyn meal gunne; gunnesiz: izhar-ı halkî, bila gunne idgam, izhar-ı şefevî.

Soruların ayrıntısı

• Kevser Sûresi (108/1-3): "innâ a'taynâ" medd-i munfasıl; "venhar" nûn+ha izhar; "ebter" kalkale; nûn+kaf, nûn+te gibi ihfa şartı yoktur. 2020 ÖABT-DKAB
• Bakara 2/255 ("yuhîtûne bi şey'in min ilmihî illâ bimâ şâe"): Soruda altı çizilen kısım belirtilmemiş; sakin nûn+be bulunan bir yer yoksa iklab da yoktur. çıkmış soru
• Hûd 11/42 ve mîm+be farkı: nûn+be iklab; mîm+be ihfa-i şefevî; sakin be+mîm mütecaniseyn idgamıdır. 2024 DHBT

Karıştırılanlar

• İklab – ihfa-i şefevî: İkisinde de be vardır; öncesi nûn/tenvin ise iklab, sakin mîm ise ihfa-i şefevî.
• İzhar-ı halkî – izhar-ı şefevî – izhar-ı mutlak: Altı gırtlak harfi; mîm dışı dudak sonrası; aynı kelimede nûn+vâv/yâ.
• İhfa – idgam: İhfada şedde yoktur, harf kaybolmaz; idgamda şedde ve harf kaybı vardır.
• İdgam maa'l-gunne – bila gunne: "yemnû" gunneli, lâm-ra gunnesiz.
• İhfa harfleri – izhar harfleri: 15 ve 6; hemze bir izhar harfidir.

2019 MBSTS gibi etiketler, o bilginin hangi yıl hangi sınavda sorulduğunu gösterir. Tüm konuların soru dağılımı

Son güncelleme: 6 Ekim 2026