Hadis Usulü

Sahih, Hasen, Zayıf ve Senedde Kopukluk (İnkıta)

24 çıkmış soruMBSTS: 7DHBT: 6ÖABT-DKAB: 8ÖABT-İHL: 32013–2024

Bu sayfada

  1. Sahih hadis
  2. Hasen hadis
  3. Zayıf hadis
  4. Senedde kopukluk (inkıta): mürsel, munkatı', mu'dal, muallak
  5. Zayıf hadisle amel sorunu

Kısaca

Bu konu, hadis usulünün en çok sınan alanıdır: bir hadisin hangi şartlarda sahih, hasen veya zayıf sayıldığını ve senedde râvi düşmesine (inkıta) göre nasıl adlandırıldığını kapsar. 24 çıkmış soruyla bu bölümdeki en yoğun başlıktır. Sorular büyük ölçüde "tanım → terim" eşleştirmesi biçiminde gelir.

Sınavda en çok sorulanlar

Konu anlatımı

1. Sahih hadis

Hadis usulünde sahih hadis, adalet ve zabt şartlarını taşıyan râvilerin Hz. Peygamber'e kadar muttasıl bir isnadla rivayet ettikleri, şâz ve illetten uzak müsned hadistir.

Bu tarifte dört şart iç içedir:

  1. Râvilerin sika olması: Her râvi adalet (dinî dürüstlük) ve zabt (hafıza-kayıt sağlamlığı) sahibi olmalıdır.
  2. Senedin muttasıl olması: İsnad Hz. Peygamber'e kadar kesintisiz uzanmalıdır.
  3. Şâz olmaması: Sika râvi, kendisinden daha güçlü sika râvilere aykırı ve tek kalmamalıdır.
  4. İllet bulunmaması: Sıhhate zarar veren gizli kusur olmamalıdır.

"Râvilerinin hepsi güvenilir, isnadı muttasıl, şâzzı ve illeti yok" bilgisi sahihliğin özüdür; hadisin mütevâtir olması veya kendisiyle amel edilmesi sahihliğin belirlenmesinde esas alınmaz 2013 ÖABT-DKAB · 2016 MBSTS.

Sahih hadis ikiye ayrılır:

Dikkat: 2022 ÖABT'de Tirmizî senedindeki Muhammed b. Amr'ın zabtı tenkit edilen rivayetin, Müslim'in Sahîh'indeki farklı sahih senedle desteklendiği anlatılmış ve Tirmizî rivayeti sahîh li-gayrihî sayılmıştır. Bu, "zayıf sened + kuvvetli destek = hasen li-gayrihî" demek olan genel kuralın bir üst basamağıdır 2022 ÖABT-DKAB.

2. Hasen hadis

Hasen hadis, adaleti tam olmakla birlikte zabtı sahih râvileri derecesine ulaşamayan râvilerin muttasıl isnadla rivayet ettikleri, şâz ve illetten uzak hadistir. Sahih ile zayıf arasındaki konumdur; senedi muttasıldır ve râviler yalancılıkla itham edilmez.

"Râvinin zabtında hafif kusur → hasen" özdeşliği en sık gelen sorulardandır 2020 MBSTS · 2024 ÖABT-İHL.

Hasen hadis, sıhhat/makbuliyet açısından yapılan üçlü tasnifin (sahih–hasen–zayıf) bir parçasıdır; "rivayet şekli" veya "râvinin cerh hâli" başlıklarıyla eşleştirilmesi yanlıştır 2021 ÖABT-İHL.

3. Zayıf hadis

Sahih ve hasenin şartlarından birini veya birkaçını taşımayan hadise zayıf denir. Zayıflık sebepleri şu alanlardan doğar:

Burada dikkat edilecek husus şudur: maktu' (tâbiîne ait söz-fiil) kaynağa göre yapılan isimlendirmedir; sened veya metindeki bir kusuru anlatmaz 2016 ÖABT-DKAB. Aynı şekilde muztarib de rivayetler arasındaki çelişkinin görüldüğü hal olup senedde râvi düşmesi (inkıta) kavramı değildir.

Dikkat: 2020 MBSTS'de inkıta kavramı olmayanı bulmak istendiğinde doğru cevap muztaribdir; mu'dal ise bir inkıta türüdür. Mu'dal'ı "inkıta değil" sanmak sık yapılan bir hatadır 2020 MBSTS.

4. Senedde kopukluk (inkıta): mürsel, munkatı', mu'dal, muallak

Muhaddisler râvilerin vefat tarihlerini, hocalarını ve talebelerini inceleyerek seneddeki kopuklukları tespit eder ve kopukluğun yerine, sayısına ve belli olup olmamasına göre farklı isimler verir 2015 ÖABT-DKAB.

Terim Neyin düştüğü / nerede olduğu Tipik örnek
Mürsel Tâbiî, sahabe râvisini atlayıp doğrudan Hz. Peygamber'e isnad eder Mücahid'in telbiye rivayeti 2024 DHBT
Munkatı' Senedde bir râvi düşer veya müphem (ismi verilmemiş) râvi bulunur Mâlik'in Nâfi'yi atlayıp İbn Ömer'den rivayeti
Mu'dal Peş peşe iki veya daha çok râvi düşer Mâlik'in "Resûlullah şöyle buyurdu" diyerek iki râviyi atlaması 2023 ÖABT-DKAB
Muallak Senedin başından (müellif tarafından) bir veya daha çok râvi hazfedilir Buhârî'nin "Mücahid şöyle demiştir" nakli 2018 MBSTS
Müdelles Aradaki râvi gizlenir; işitme zannı uyandırılır "falandan" (an fülân) / "falan dedi" (kâle fülân) 2022 MBSTS

Mürsel hadis

Tâbiînin, sahabeyi atlayarak doğrudan Hz. Peygamber'den naklettiği hadistir. Meşhur örnekler: Mücahid b. Cebr'in, Veda Haccı'ndaki telbiyeyi sahabe ismi vermeden nakletmesi 2019 ÖABT-İHL · 2024 DHBT; Saîd b. Müseyyeb'in "Resûlullah et karşılığı hayvan satışını yasakladı" demesi 2015 MBSTS.

Hükmü hakkında üç görüş vardır: Ebû Hanîfe, Mâlik, Evzâî ve Süfyân es-Sevrî gibi âlimler mürseli mutlak olarak makbul ve hüccet sayar; Şâfiî mürseli ancak çeşitli şekillerde desteklendiğinde makbul sayar; muhaddislerin çoğuna göre ise mürsel zayıftır ve hüccet değildir. Şâfiî, Saîd b. Müseyyeb'in mürsellerini diğerlerinden üstün tutar 2018 DHBT.

Munkatı' hadis

İsnadında bir râvisi düşen veya müphem râvi bulunan hadistir. Mürselde düşen sahabe iken munkatı'da düşen râvi senedin başka bir halkasında olabilir; bazı ilk dönem âlimleri munkatı'yı bütün inkıtaları kapsayan geniş anlamda da kullanır. "En zor fark edilen inkıta" ifadesi tedlîse işaret eder 2024 DHBT.

Mu'dal hadis

İsnaddan, birbiri ardınca iki râvinin düştüğü hadistir. Tebe-i tâbiînin doğrudan Hz. Peygamber'den aktarması (sahabî ve tâbiînin birlikte düşmesi) mu'daldır 2020 ÖABT-DKAB. Mâlik'in Muvatta'da iki râviyi atlayarak "Hz. Peygamber şöyle buyurdu" demesi de mu'dal örneği olarak sorulmuştur 2023 ÖABT-DKAB. Etbâu't-tâbiînden iki râvinin peş peşe düştüğü sened de mu'daldır 2018 ÖABT-DKAB. En az iki râvinin birbiri ardınca düşmesi mu'dal tanımının özüdür 2016 MBSTS · 2022 DHBT.

Muallak hadis

İsnadın başından bir veya daha çok râvinin hazfedildiği hadistir. Buhârî'nin "Mücahid şöyle demiştir: Utanan da büyüklenen de ilim sahibi olamaz" nakli 2018 MBSTS, "sahabî dışındaki bütün râvilerin hazfedildiği" Bed'ül-halk rivayeti 2021 ÖABT-DKAB ve Mâlik'in Muvatta'da "belâğani (bana ulaştı ki)" dediği rivayetler 2022 DHBT muallaktır. Senedlerinde kopukluk bulunan hadislere verilen isimler arasında muallak da yer alır 2014 DHBT.

Dikkat: Mâlik'in belâğ rivayetleri sorudan soruya farklı terimlerle anılmıştır: soruda "iki râvi atladı" denirse mu'dal, "müellif senedinin başını hazfetti" denirse muallak cevap kabul edilmiştir 2022 DHBT · 2023 ÖABT-DKAB. İkisini ayıran, vurgunun düşen râvi sayısında mı (peş peşe iki) yoksa hazfın sened başında/müellif tarafında olmasında mı olduğudur.

Müdelles hadis / tedlîs

Râvinin, mülâkî olduğu ancak işitmediği veya muasırı olmakla birlikte görüşmediği şeyhten, işitmiş zannı uyandıracak şekilde rivayet ettiği hadistir. Tedlîste "haddesenâ/semi'tü" gibi açık semâ lafızları değil, "an fülân" (falandan) veya "kâle fülân" (falan dedi) lafızları kullanılır 2022 MBSTS.

Tedlîsin en çok bilinen türleri tedlîsü'l-isnâd, tedlîsü'ş-şüyûh ve tedlîsü't-tesviyedir (araya giren zayıf râviyi düşürüp senedi sika râvilerden oluşmuş gibi göstermek); tedlîsü'l-atf, tedlîsü's-sükût gibi başka türler de sayılır. İlk ikisi:

  1. Tedlîsü'l-isnâd: Aradaki râviyi gizleyerek doğrudan haber verme hissi uyandırmak. İsnadında en zor tespit edilen inkıta türüdür 2024 DHBT.
  2. Tedlîsü'ş-şüyûh: Hocayı az bilinen künye, lakap veya nisbeyle anmaktır.

5. Zayıf hadisle amel sorunu

Zayıf hadis, itikadda ve helâl-haram gibi ahkâm konularında hüccet olarak kullanılmaz. Bazı imamlar, zayıf hadisin fezâil, terğîb-terhîb gibi konularda rivayetini hoş karşılamıştır; bu, zayıf hadisin makbul hadis sayıldığı anlamına gelmez.

Karıştırılanlar

Kendini dene: 6 soru

Konu anlatımına göre hazırlanmış özgün sorular. Bir şıkka dokun, cevap ve açıklama hemen açılır; sonuçların bu tarayıcıda saklanır.

1. Senedde peş peşe iki veya daha çok râvinin düşmesiyle oluşan kopukluğa ne ad verilir?

2. Bir tâbiînin, sahabeyi atlayarak doğrudan Hz. Peygamber'den rivayet etmesiyle oluşan hadise ne ad verilir?

3. Bir müellif, kitabında senedin başındaki râvileri hazfedip "Mücahid şöyle demiştir" diyerek nakilde bulunmuştur. Bu rivayet hangi türdendir?

4. Râvisi adalet bakımından tam, fakat zabtı sahih râvilerin derecesine ulaşmayan; senedi muttasıl, şâz ve illetten uzak bir hadis hangisidir?

5. Bir râvi, mülâkî olduğu ancak işitmediği şeyhten, "falandan" gibi lafızlarla işitmiş zannı uyandıracak biçimde rivayet etmiştir. Bu hadis hangisidir?

6. Aşağıdakilerden hangisi senedde kopukluk (inkıta) türlerinden biri değildir?

← Kaynağına ve râvi sayısına göre hadis: merfû, mevkûf, maktû, kudsî; mütevâtir, meşhur, azîz, garîbDiğer hadis türleri: şâz-mahfûz, münker-ma'rûf, mütâbi'-şâhid, müdrec, maklûb, musahhaf →

2019 MBSTS gibi etiketler, o bilginin hangi yıl hangi sınavda sorulduğunu gösterir. Tüm konuların soru dağılımı

Son güncelleme: