Hz. Peygamber Dönemi Olayları ve İlgili Ayetler
Bu sayfada
Kısaca
Bu konu, Hz. Peygamber'in hayatındaki olaylarla bu olaylar üzerine inen veya onları anlatan âyetleri (esbâb-ı nüzûl) eşleştirmeyi kapsar. Sınavda genellikle bir âyet ya da olay verilir; ilgili savaşın, sahâbînin, müşrikin, mescidin veya surenin bulunması istenir. Bu konuda DHBT, MBSTS ve ÖABT'de toplam 15 soru çıkmıştır. En çok sorulan sure, Tebük Seferi ve Mescid-i Dırâr nedeniyle Tevbe Sûresi'dir.
Sınavda en çok sorulanlar
- Abese Sûresi'ne sebep olan âmâ sahâbî: Abdullah b. Ümmü Mektûm. 2014 ÖABT-DKAB
- Tevbe 9/38-39'daki "yere çakılıp kalıyorsunuz" uyarısı Tebük Seferi ile ilgilidir. 2016 ÖABT-DKAB
- Huneyn'i, Tebük'ü ve Mescid-i Dırâr'ı birlikte anlatan sure: Tevbe. 2020 ÖABT-İHL
- "İlk günden takva üzerine kurulan mescid" (Tevbe 9/108): doğru cevap Kuba. 2018 MBSTS
- Tevbe 9/118'de tövbeleri kabul edilen üç kişi Tebük'e katılmamıştı. Sebeb-i nüzul Tebük Seferi'dir. 2022 MBSTS
- Hz. Peygamber'in uyarıldığı (itab) durumlardan olmayan: Mekke'nin fethinde müşrik ileri gelenlerini affetmesi. 2017 MBSTS
- Kur'an'da geçenler: Hz. Âişe'ye iftira (ifk) ve Peygamber'in ümmî bir topluma gönderilmesi. Davet mektupları Kur'an'da geçmez. 2019 MBSTS
- "Sen sevdiğini hidayete erdiremezsin" (Kasas 28/56): amcası Ebû Tâlib. 2019 MBSTS
- Âl-i İmrân 3/152'de emre karşı gelinip zaafa düşülmesi: Uhud. 2019 MBSTS
- Müddessir 74/11-25'te kınanan müşrik: Velîd b. Muğîre. 2019 MBSTS
- Tahrîm 66/1 âyetinin tefsirdeki adı: Tahrîm (helali kendine haram kılma). 2020 MBSTS
- Hudeybiye'den sonra hicret eden mümin kadınların geri verilmemesi: Mümtehine Sûresi (60/10). 2024 MBSTS
- Tevbe 9/107'deki zarar vermek için yapılan mescid: Mescid-i Dırâr. 2024 MBSTS
- Hz. Peygamber'in namaz kılmadığı, aksine yıktırdığı mescid: Dırâr. 2018 DHBT
- "Bir yıl sen bizim ilahlarımıza, bir yıl biz seninkine tapalım" teklifi üzerine inen sure: Kâfirûn. 2020 DHBT
Konu anlatımı
1. Mekke dönemi: müşriklerle mücadele
| Olay / kişi | Âyet | Bilinmesi gereken |
|---|---|---|
| Abdullah b. Ümmü Mektûm | Abese 80/1-10 | Hz. Peygamber Kureyş ileri gelenlerine tebliğ ederken âmâ sahâbî gelip soru sordu. Hz. Peygamber yüzünü ekşitince surenin ilk on âyetiyle uyarıldı. Sure "İbn Ümmü Mektûm" ve "A'mâ" adlarıyla da anılır. Bu sahâbî sonradan müezzin oldu ve Hz. Peygamber'in yokluğunda Medine'de vekil bırakıldı. 2014 ÖABT-DKAB |
| Velîd b. Muğîre | Müddessir 74/11-25 | Zengin ve çok oğullu bir Kureyş lideriydi. Kur'an'ı "nakledilen bir sihir, beşer sözü" diye niteledi (Müddessir 74/11-25). Peygamberliğin kendisine verilmesi gerektiğini iddia ettiği de nakledilir (Zuhruf 43/31 bağlamı). 2019 MBSTS |
| Uzlaşma teklifi | Kâfirûn 109 | Mal, liderlik ve tedavi teklifleri reddedildikten sonra müşrikler "Bir yıl sen bizim ilahlarımıza, bir yıl biz senin ilahına ibadet edelim" dediler. Kâfirûn bunun üzerine indi: "Sizin dininiz size, benim dinim bana" (Kâfirûn 109/6). 2020 DHBT |
| Ebû Tâlib | Kasas 28/56 | Ölüm döşeğindeki amcasına Hz. Peygamber İslâm'ı telkin etti, fakat Ebû Tâlib kabul etmedi. Hz. Peygamber'i teselli için âyet indi (Buhârî; Kasas 28/56). 2019 MBSTS |
| Ebû Leheb | Tebbet (Leheb) 111 | Amca olduğu hâlde açıkça düşmanlık etti. |
Dikkat: "Kureyş kadınları korktu diye beni kınar" sözü Ebû Tâlib'e aittir. Mut'im b. Adî Tâif dönüşü himaye veren müşriktir. Abdullah b. Übey Medine'deki münafıkların reisidir. 2019 MBSTS
2. Medine dönemi savaşları ve ilgili sureler
| Olay (Hicrî yıl) | İlgili âyetler | Anahtar bilgi |
|---|---|---|
| Bedir (2) | Enfâl 8 (geneli), özellikle 8/67-68 | Esirlerin fidye ile bırakılması üzerine uyarı geldi. |
| Uhud (3) | Âl-i İmrân 3/121-175 | Abdullah b. Cübeyr komutasındaki okçular ganimet için tepeyi terk etti. 3/152'de "zaafa düştünüz, emir hakkında tartıştınız, isyan ettiniz" denir (Âl-i İmrân 3/152). 2019 MBSTS |
| İfk olayı (5/6, Benî Mustalik dönüşü) | Nûr 24/11-20 | Hz. Âişe'ye iftira edildi, âyetler onun temize çıkarıldığını bildirdi. 2019 MBSTS |
| Hendek / Ahzâb (5) | Ahzâb 33/9-27 | Hendek kuşatması ve Kurayza anlatılır. |
| Hudeybiye (6) | Fetih 48 (Rıdvan bey'ati 48/18); Mümtehine 60/10 | Antlaşmaya göre Mekke'den kaçan erkekler iade ediliyordu. Mümin kadınlar imtihan edildikten sonra iade edilmedi. İlk gelenlerin Ümmü Gülsüm bint Ukbe b. Ebû Muayt veya Sübey'a bint Hâris olduğu nakledilir (Mümtehine 60/10). 2024 MBSTS |
| Mekke'nin fethi (8) | Nasr 110 (yaygın yoruma göre) | Hz. Peygamber Kureyş'i genel af ile bağışladı. Bu tercih Kur'an'da eleştirilmez. 2017 MBSTS |
| Huneyn (8) | Tevbe 9/25-26 | Müslümanlar sayıca çokluklarına güvendiler, önce bozguna uğradılar, sonra Allah'ın sekîneti indi. 2020 ÖABT-İHL |
| Tebük (9) | Tevbe 9/38-129'un büyük kısmı | Receb 9 / Ekim 630'da, şiddetli sıcakta ve kıtlıkta yapıldığı için "Ceyşü'l-usre" adıyla anılır. 2016 ÖABT-DKAB · 2022 MBSTS |
3. Tevbe Sûresi: Tebük, Huneyn ve Dırâr
Tevbe Sûresi bu konunun merkezidir. 2020 ÖABT-İHL
- 9/25-26 Huneyn Savaşı'nı anlatır.
- 9/38-39 sefere çıkmakta ağır davrananları azarlar: "Size ne oldu ki yere çakılıp kalıyorsunuz?" 2016 ÖABT-DKAB
- 9/43 mazeret uyduran münafıklara izin verdiği için Hz. Peygamber'e yönelik itabdır: "Allah seni affetsin, niçin onlara izin verdin?" 2017 MBSTS
- 9/81 "Sıcakta sefere çıkmayın" diyenleri kınar.
- 9/107-110 Mescid-i Dırâr'ı anlatır. 2024 MBSTS
- 9/117-118 Tebük'e katılmayan üç kişinin, Kâ'b b. Mâlik, Hilâl b. Ümeyye ve Mürâre b. Rebî'in, tövbesinin kabulünü bildirir. Bu üç kişi dürüstçe itiraf etmişti, Hz. Peygamber ve müslümanlar onlarla ilişkiyi kesti. "Yeryüzü onlara dar geldi" ifadesi bu boykotu anlatır. Elli gün sonra tövbeleri kabul edildi (Tevbe 9/118). 2022 MBSTS
Mescid-i Dırâr. Hazrec'den Hristiyanlaşmış bir rahip olan Ebû Âmir, Hz. Peygamber'e düşman oldu. Bedir'de, Uhud'da ve Hendek'te müşriklerin yanında yer aldı, sonra Şam'a kaçıp Bizans'tan yardım getireceğini münafıklara haber verdi. Münafıklar, yaşlıların Kuba ve Nebevî mescidlerine uzak olmasını bahane ederek Sâlim b. Avf yurdunda bir mescid yaptılar ve Hz. Peygamber'den orada namaz kılmasını istediler. Hz. Peygamber Tebük hazırlığı nedeniyle bu isteği erteledi. Dönüşte âyetler indi ve mescid yıktırıldı (Tevbe 9/107-110). Âyetteki "daha önce Allah ve Resulü'ne karşı savaşmış olan adam" Ebû Âmir'dir. 2018 DHBT · 2024 MBSTS
Takvâ üzerine kurulan mescid (9/108). Doğru cevap Kuba Mescidi'dir. 2018 MBSTS Ancak ilk dönem rivayetleri iki görüşte toplanır: Mescid-i Nebevî ve Kuba. Taberî Nebevî'yi gösteren rivayetleri daha sağlam bulmuştur. "Orada temizlenmeyi seven adamlar vardır" ifadesi ise rivayetlerde Kuba halkıyla ilişkilendirilir. Şıklarda ikisi birlikte yoksa Kuba'yı işaretleyin.
4. Hz. Peygamber dönemi mescidleri
| Mescid | Bilgi | Hz. Peygamber namaz kıldı mı? |
|---|---|---|
| Kuba | Hicrette Medine'ye girmeden önce yapılan ilk mescid | Evet |
| Cuma (Benî Sâlim b. Avf / Rânûnâ) | Hicret yolunda ilk cuma namazının kılındığı yer | Evet |
| Mescid-i Nebevî | Medine'deki ana mescid | Evet |
| Kıbleteyn (Benî Seleme) | Namaz sırasında kıblenin Kudüs'ten Kâbe'ye çevrildiği rivayet edilen yer (Bakara 2/142-150) | Evet |
| Dırâr | Münafıkların fitne amaçlı yaptığı yer | Hayır. Tebük dönüşü yıktırıldı. 2018 DHBT · 2024 MBSTS |
Dikkat: Mescid-i Aksâ (İsrâ 17/1) Kudüs'tedir, Hz. Peygamber döneminde müslümanların yaptığı bir mescid değildir.
5. Hz. Peygamber'in uyarıldığı (itab) âyetler
Hakkında vahiy bulunmayan konularda Hz. Peygamber kendi içtihadıyla veya sahâbenin görüşüyle hareket etti. İsabetsiz tercihlerinde vahiy onu uyardı:
| Tercih | Uyaran âyet |
|---|---|
| Âmâ sahâbîye ilgisiz kalıp müşrik ileri gelenleriyle ilgilenmek | Abese 80/1-10 |
| Eşlerinin rızası için helal bir şeyi kendine haram kılmak | Tahrîm 66/1 |
| Bedir esirlerini fidye karşılığında bırakmak | Enfâl 8/67-68 |
| Tebük'e katılmamak için mazeret uyduran münafıklara izin vermek | Tevbe 9/43 |
| Müşrik yakınlar için af dilemek | Tevbe 9/113 |
Mekke'nin fethinde müşrik ileri gelenlerini affetmek hakkında bir uyarı âyeti yoktur. 2017 MBSTS
Tahrîm olayı. Tahrîm 66/1'de Hz. Peygamber'in bir helali kendine yasaklaması eleştirilir. Rivayetlerde bunun, eşi Zeyneb'in yanında bal şerbeti içmeme ya da câriyesi Mâriye'ye yaklaşmama yemini olduğu nakledilir. Âyet tefsir literatüründe "Tahrîm" adıyla anılır ve sure de adını buradan alır (Tahrîm 66/1-3). 2020 MBSTS
| Terim | Anlamı / ilgili âyet |
|---|---|
| Tahrîm | Helali kendine haram kılma (66/1) |
| Mübâhele | Necran Hristiyanlarına yapılan karşılıklı lanetleşme daveti (Âl-i İmrân 3/61) |
| Mülâane / liân | Eşine zina isnadında karşılıklı yemin (Nûr 24/6-9) |
| Müdâyene | Borç âyeti (Bakara 2/282) |
| Tahkîm | Hakem tayini (Nisâ 4/35 vb.) |
6. Hz. Peygamber hakkında Kur'an'da geçen ve geçmeyen bilgiler
- Geçenler: ümmî peygamber olması ve ümmîlere gönderilmesi (A'râf 7/157-158; Cum'a 62/2); ifk olayı (Nûr 24/11-20); hicretteki mağara (Tevbe 9/40); İsrâ (İsrâ 17/1); kıblenin değişmesi (Bakara 2/142-150); Zeyd ile Zeyneb'in evliliği (Ahzâb 33/37). 2019 MBSTS
- Geçmeyenler: hükümdarlara gönderilen davet mektupları, Vedâ hutbesinin metni, Hz. Peygamber'in doğum tarihi. 2019 MBSTS
Karıştırılanlar
- Kuba – Dırâr: İkisi de Tevbe 107-108'dedir. 107. âyet Dırâr'ı, 108. âyet takvâ mescidini anlatır.
- Kuba – Kıbleteyn – Cuma: Kuba ilk mescid, Cuma ilk cuma namazının kılındığı yer, Kıbleteyn kıblenin değiştiği yerdir.
- Tebük – Huneyn – Mûte: Tebük'te savaş olmadı (Tevbe 38-39, 117-118). Huneyn'de önce bozgun yaşandı (Tevbe 25). Mûte Kur'an'da anılmaz.
- Uhud (Âl-i İmrân) – Bedir (Enfâl) – Hendek (Ahzâb): Savaş ile sure eşleştirmesine dikkat edilmelidir.
- Velîd b. Muğîre – Ebû Leheb – Ümeyye b. Halef: Müddessir'de kınanan Velîd, Tebbet'te kınanan Ebû Leheb'dir. Ümeyye, Bilâl'e işkence eden müşriktir.
- Abdullah b. Ümmü Mektûm – Ammâr b. Yâsir: Âmâ sahâbî İbn Ümmü Mektûm'dur. Ammâr, Nahl 16/106 (ikrah) ile ilişkilendirilir.
- Tahrîm – Mülâane – Mübâhele: Sırasıyla kendine helali haram kılma, eşler arası lanetleşme ve Necran heyetine yapılan lanetleşme davetidir.
- Mümtehine – Mücâdele: Mümtehine hicret eden kadınların imtihanını anlatır. Mücâdele zıhar yapılan Havle'nin şikâyetini anlatır.
2019 MBSTS gibi etiketler, o bilginin hangi yıl hangi sınavda sorulduğunu gösterir. Tüm konuların soru dağılımı
Son güncelleme: